วิธีคำนวณหาค่า Exposure ของ Large Format Camera ด้วย ZoneSystem Notebook

นี่คือบทความแรก ของปี 2020 เลยครับ
.
...เมื่อวานสอนคลาสถ่าย LF รุ่นที่ 8 ไป ตอนถ่ายสอนวิธีจดบันทึก และคำนวณหาค่าต่างๆ ในสมุด เพื่อหาค่าที่จะ Expose ได้แม่นยำ คิดว่าหลายคนอาจจะฟังไม่ทัน หรือไม่เข้าใจในหลายจุด เลยมาเขียนเป็นบทความไว้ให้อ่านดีกว่า

ใครสงสัย ก็ส่งลิงค์ให้อ่าน หรือกลับมาอ่านทบทวนได้เรื่อยๆ วิธีนี้น่าจะดี
ส่วนคนทั่วไปสงสัยก็เข้ามาอ่านได้ครับ ขออย่างเดียว อย่าก๊อปปี้ไปเขียนใหม่ใส่ชื่อตัวเอง หรือเอาไปสอนต่อน๊ะ มันบาป

... เริ่มหละนะ

ภาพปกหลังสมุดจด ด้านหน้า และหลัง

เนื่องจากกระบวนการถ่ายภาพด้วยกล้องฟิล์ม LF 4x5 นิ้ว มีขั้นตอนต่างๆมาก เลยต้องใช้วิธีจดลงสมุด และคำนวณหลายขั้นตอน ก่อนจะกดชัตเตอร์ได้ ผมเลยทำเป็นสมุดพกเล่มเล็กๆ ขนาด A5 (A4 พับครึ่ง) เพื่อให้ตัวเอง และ นร. ได้ใช้กันในการออกไปถ่ายภาพ

เวลานำไปใช้งาน ข้างในจะเป็นหน้าคู่ สำหรับการถ่าย 1 ภาพ ตามภาพด้านล่าง

ด้านในสมุดจด

วิธีใช้งาน
หลังจาก เลือก Subject ที่จะถ่ายได้แล้ว กางขา-ตั้งกล้อง จัดคอมโพสต์เรียบร้อยแล้ว

1. วาดเสก็ตภาพร่างที่จะถ่ายลงในสมุด ด้านขวาบน
2. วัดแสงตามจุดต่างๆ ที่สำคัญของภาพ ที่ต้องการเก็บรายละเอียด เช่น ดีเทลในชาโด้ว์ โซน 3 และ ดีเทลในส่วนไฮไล้ท์ โซน 7-8
   
   

ปรับให้เครื่องวัดแสง โชว์ค่าเป็น EV

ตามภาพด้านบน ตรงรากไม้ วัดได้ EV 10, องค์พระประธาน วัดได้ EV 15 ,ท้องฟ้า วัดได้ EV 16

3. กรอกค่า EV ที่วัดได้ลงในตารางผมเลือกเอา รากไม้ เป็นชาโดว์(EV 10) วางไว้โซน 3
ตัวองค์พระ(EV 15) จะมาตกที่โซน 8
ท้องฟ้า (EV 16) จะไปตกโซน 9

กรอกค่า EV ลงในตารางวางโซน

จากที่วางโซน องค์พระไปอยู่โซน 8 แต่ใจผมอยากให้ส่วนไฮไล้ท์ องค์พระ อยู่ที่ 7 เลยจดไว้ว่า จะไปล้างฟิล์มลดโซนไฮไล็ท์ลง 1 โซน ด้วยการล้างแบบ N-1 เพื่อให้ไฮไล้ท์ จากโซน 8 ลงมาอยู่โซน 7

4. ต่อมาก็คำนวนหา DOF เพื่อให้ได้ค่า F-number ที่จะใช้ ภาพนี้ผมอยากให้ชัดหมดตั้งแต่หน้าสุด ไปหลังสุด ผมวัดระยะจุด near point ได้ที่ประมาณ 4 เมตร แล้วก็ใช้แอป Hyper Focal Pro ในมือถือช่วยคำนวณ ใช้เลนส์ 150 มิล คำนวนแล้วได้ค่าที่ F/32 โดยต้องโฟกัสไปที่จุด Hyper focal ที่ระยะ 7 เมตร ภาพก็จะชัดหมดตั้งแต่ 3.4 เมตร ถึง อินฟินิตี้
(ตามภาพด้านล่าง)

Hyper Focal Pro

4. คำนวนหาค่า สปีดชัตเตอร์ที่ใช้เบื้องต้น
โดยเอาเลข f/ 32 ไปกรอกในตารางใต้ภาพ
ที่นี้เราก็จะรู้ว่า เบื้องต้น เราใช้ F/32 ที่ EV 12
ก็ไปดูตาราง EV ในด้านซ้ายมือ

วงที่ F/32 แลัววงที่ EV 12 ก็ได้ค่าสปีตชัตเตอร์ที่ s. 1/4 sec.

5. คำนวนหาค่า Exposure จริง โดยไปหักค่าแฟคเตอร์ต่างๆที่อาจจะมี
ตามภาพคือ

5.1 ค่า Filter Factor ตามรูป ผมใส่ ฟอลเตอร์สีเหลือง เพื่อให้ท้องฟ้าเข้มขึ้น ซึ่งกินแสงไป 1 stop ก็กรอกลงไป

5.2 ค่า Extention Bellow สำหรับชดเชยแสงที่จะเสียไปเมื่อเรายืดเบลโล่ยาวๆ เช่นภาพถ่ายมาโคร ในภาพนี้ไม่มี ก็ข้ามไป

5.3 ค่า Reciprocity Failure ของฟิล์มที่สปีดชัตเตอร์ต่ำๆ (Long Exposure) รูปนี้ผมใช้ฟิล์ม ILFORD Delta 100 ซึ่งจะมีค่าชดเชย Reciprocity Failure ที่สปีดชัตเตอร์ต่ำกว่า 1 วินาที ภาพนี้คำนวนได้ 1/4 วินาที่ เลยไม่ต้องชดเชย

ILFORD DELTA 100 PRO

สรุป ข้อ 5 นี้ มีต้องชดเชยจากฟิลเตอร์ไป 1 stop ดังนั้นสปีดชัตเตอร์ เลยขยับจาก 1/4 มาเป็น 1/2 วินาทีแทน

บทสรุป ค่า Exposure รูปนี้

• ใช้ F/32 โฟกัสที่ระยะ 7 เมตร (จะชัดจาก 3.4 เมตรถึงอินฟินิตี้) และสปีดชัตเตอร์คือ 1/2 วินาที ด้วยเวลาล้างฟิล์มแบบ N-1
  
  

Final Image

จบครับ :)
สมชายการช่าง
10/02/2020